पाणी

खूप खरवडू नये    कुठल्याच गोष्टीचा पृष्टभाग
हमखास बक्षिसाची अपेक्षाही करू नये स्क्रॅच-अॅंड-विन सारखी

बांधावे जन्मजात कुतूहल    रूटीनच्या मजबूत खांबाला अन
अडकवावा गळ्यात त्याच्या हळूहळू गमावलेल्या कातडीचा पट्टा

ज्यांना भय छेडते सतत   कृष्णविवरातल्या एकांत वाटचालीचे
त्यांनी घासू नयेत लोकांचे चेहरे, ना स्वत:भोवतीच्या भिंतींचे रंग

धीराचे वळावेत कासरे दोर   हिंमत बांधावी करकचून पाठीवर
अन्यथा डोकाऊ नये खूप स्वत:च्याही आत, दृष्टीआड ठेवावे अंत:पूर

नसेल खोल दमसास तर वरचेवर तरंगावे   खोलवर मारू नये सूर
कुणाच्याही नाकातोंडापासून पाणी    तसे कधीच नसते फार दूर



(‘मौज’  दिवाळी २०१३)

उरातल्या रोख जखमा

ठरवल्याप्रमाणे एवढे रान कापले

पण नेमका बांधावर येऊन भरकटलो

विहीरीचा उपसलेला सगळा गाळ

परत ओतावा तसा मूळ जागी आलो

कुठल्या उन्हाची वाट पाहिली नाही

धगधगत्या देहापाण्याचा वाफसा केला

तिफणीच्या नळ्यातून मूठभर पडलो जिथे

तिथल्या मातीत रुजलो वाढलो

पुरूषभर तणात वाढ केली स्वत:ची

तवाजाळ दुष्काळात तगवून ठेवले स्वत:ला

मग मातीतून स्वत:लाच उपटून घेऊन

निघालो नव्या दिशांच्या स्वागताला

दिशांच्या टोकांवर क्षितीजाजवळ रमलो

पेललाही काही काळ दिशांनी दिलेला चकमा

पोहोचू पोहोचू म्हणत मधेच दमलो तेंव्हा

रात्रभर मोजल्या उरातल्या रोख जखमा

- महेश

निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

उभे अठ्ठावीस

कुणाला वाळीत टाकायचे कुणाला वाळवंटात

कुणाकडून ओवाळून घ्यायचे

ठरवून घेतले

कुणाची दुकाने चालू द्यायची

कुणाला तिर्थयात्रेला पाठवायचे

कुणाला निरोप द्यायचे

यादी केली

कुणाला खेटायचे रेटायचे

कुठपर्यंत चालायचे  कुठे बसायचे

मुक्काम निश्चित केले

कुणाची गाथा तरणार

कुणाला दर्शन साक्षात्कार होणार

मनात त्यांची 

रांग केली

उभे अठ्ठावीस आडवे केले

त्यांवरील प्रावरणे झटकली

दूर केली

उगवतीचे हिशोब

मावळतीपर्यंत नेले

प्रत्येक सूर्य प्रदक्षिणेचा धूर केला

रस्ता मक्रूर केला  

चंदनाचा गंध लावून पितांबर नेसून

कमरेवर हात ठेवून

हवं तिथे जात राहिलो

डोळे झाकून वर्षानुवर्षे

विटेवर उभारण्यांचं नाटक करत

सगळं लख्ख

पहात राहिलो

- महेश

निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

तू निजल्या रात्रीचे खडे उतार

तुझ्या निसरड्या परिघावरून घरंगळत राहिलो कायम  थांबताच आले नाही

तुझ्या त्रिज्येवरून तोल सावरत तुझ्या केंद्रबिंदूपर्यंत येताना  पडत राहिलो खाली

तुझी भूमिती मला आकळली नाही तुझे हात आखडणारे  मोजत राहिलो रोज

तुझा गुणाकार सगळ्याशी करत तुझी बेरीज  तुझ्याविना अपूर्णांक उरत राहिलो

तुझी बीजे ना रूजली ना कुजली माझ्यात  तुझी गणिते कोरडी सोडवत राहिलो  

माझ्यातून उगवलीस तर किती कशी वाढशील  याची प्रमेये मांडत राहिलो कायम

लघुकोन काटकोन तीनशे साठ अंशांचा कोन   वळून सैरभैर पहात राहिलो तुला

दोन डोळ्यांचे पृष्टफळ व्यापून उरलीस तेंव्हा  तुझे बिंदू अंगभर शोधत राहिलो

तुझ्या ओठांचे अष्टकोन बोलले नाहीत फुलले नाहीत  साद घालत राहिलो तुला

दुपारी तुझे वर्ग संध्याकाळी घन करताना उरात आला दिवस  ओलीस ठेवत राहिलो

सरळ रेषेत जात राहिलीस उतारावर मोकाट चाकासारखी  झटकत धूळ टाकत कात

तुझ्यामागे रंगत गेलो रांगत गेलो धावत   ठेचकाळत वर्तुळात तुझ्या फिरत राहिलो

तू निजल्या रात्रीचे खडे उतार माझ्यासाठी चढाव झाले  न संपणारे  मी चढत राहिलो

रात्रभर करत तुझ्या स्वप्नांचे दरवाजे उघडण्याचे प्रयोग  न संपणारे  मी कढत राहिलो

- महेश

निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

कितीही लपविला आता देह

निर्णायक निर्वाणास पोहोचून मंदावू लागलेला भाता   हळूहळू जमीनीवर कोसळणारा बाण

स्तब्ध शांततेत फक्त खोल श्वास पेरून क्षणात उगवलेले  अंघभर शहारे  जोपासणे तुझा प्राण 

तप्त वाफाळलेल्या शरीराने मनावरच्या सगळ्या घड्या   रेषा ताण जखमा व्रण पुसून

कुठल्यातरी ठोक्यास तुटले मग घड्याळाचे काटे दोन   गळतोय एक हळूच उन्मळून

तुझ्या सैलावलेल्या भुवयांवर विसावलेय  देखणे सुख  अर्धोन्मिलित कोरीव कोरड ओठांत

कित्येक शतकांपासून मला न आलेली नीज  उतरतेय हळूहळू  परततेय तुझ्या डोळ्यांत

लयबद्ध हालचालींचे जाळे तुटल्यावर आडव्या पडलेल्या   दोन रेषांसारखे दोन नि:शब्द हुंकार

अर्धमालवलेल्या दिव्यापासून तुझ्या माझ्यापर्यंत ताणलेले तारांगण   मंद प्रकाश मंद अंधार

तरंगत्या तरलतेने हातावर येऊन लोपलेला अवकाश लोपलेली अर्धी तू  लोपलेला अर्धा मी सावरून

उमटतेय काही  चमकताहेत डोळे आकुंचताहेत बाहुल्या   ओढताना स्वत:वर तुझे अर्धे पांघरूण

कितीही लपविला आता देह हात पाय डोळे दोन   उजेडात येतोच रापलेला एक दाह काहीक्षण

एकदा उतरवले कपडे  विवस्त्र झालो स्वत:समोर   की मिळते कशानेही न झाकणारे नागवेपण

- महेश 

निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

नॉस्टॅल्जिक वर्तमानाच्या उंबरठ्यावर

मी बसतो नॉस्टॅल्जिक वर्तमानाच्या उंबरठ्यावर  वाजवत मृदंग उभ्या  रात्री सात

भूतभविष्याच्या सर्व शक्यतांची पोटे फाडत  पाहात डोकावून आत  जळते वात

मी नख्या घुसवतो खोलवर  अन वाचत रहातो   वास्तवाचा अवास्तव अपेक्षाग्रंथ

कसोशीने एकेक पान उलटत कवेत घेत आयुष्य  वाहात रहातो  अडखळतो संथ

मी चिरत रहातो भूतकाळाचे सत्चिदानंद कमनिय खांब  उद्याची त्यावर  कोरतो नक्षी

काढतो ठिसूळ अवशेष बाजूला  उभारतो एखादया विठेवर  पसरतो पंख देखणा पक्षी

मी उसवत जातो एकेक वीण मातीची  उतरवत रहातो एकेक  जरतारी वस्त्रे भारी

टोचून घेतो सुईचे टोक सक्तीने भळाळते रक्त  लावण्याची जीव  शिकतो रीत न्यारी

रात्रीच्या अंगणात पाहतो मी दिवसांचे माझ्या सूळ  सावज त्यांनी हेरलेले  उडवून पसाभर धूळ

पेरलेल्या डोळयांत मग उगवते भलतेच खूळ  कोण्या आभाळाच्या शोधासाठी  जाते खोलवर मूळ



- महेश
निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

पाणी

खूप खरवडू नये

कुठल्याच गोष्टीचा पृष्टभाग

हमखास बक्षिसाची अपेक्षाही करू नये स्क्रॅच-अँड-विन सारखी

बांधावे जन्मजात कुतूहल

रूटीनच्या मजबूत खांबाला

अडकवावा गळ्यात त्याच्या हळूहळू गमावलेल्या कातडीचा पट्टा

ज्यांना भय छेडते सतत

कृष्णविवरातल्या एकांत वाटचालीचे

त्यांनी घासू नयेत लोकांचे चेहरे, ना स्वत:भोवतीच्या भिंतींचे रंग

धीराचे वळावेत कासरे दोर

हिंमत बांधावी करकचून पाठीवर

अन्यथा डोकाऊ नये खूप स्वत:च्याही आत, दृष्टीआड ठेवावे अंत:पूर

नसेल खोल दमसास तर

तरंगावे वरचेवर, खोलवर मारू नये सूर

कुणाच्याही नाकातोंडापासून पाणी  तसे कधीच नसते फार दूर



- महेश
निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

पाय बांधले रस्त्याला

माझे मंदीर कळस

तुझ्या पायातली

धूळ

जीर्ण अंधारा गाभारा

रडे प्रकाशाचे

कूळ

पाय बांधले रस्त्याला

झाला मोकळासा

माळ

डोळा थेंबभर पाणी

पुढे पसरला

जाळ



- महेश
निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

लै झालाय पसारा

सचोटीने जगण्याच्या साध्या क्षणांचा
वाढवत राहिलो गुंता

त्यांचे सण उत्सव करू लागलो

केलेल्या गोष्टी कमी झाल्या न केलेल्या वाढल्या

स्वत:शी वाद मिटण्यापूर्वीच

जगाशी भांडू लागलो

आनंद झाल्यावर खळखळायचे मोकळेपणाने

दु:खात रडून निरभ्र व्हायचे

गेलो विसरून हळूहळू

तहान लागली की प्यायला

भूक लागली की खायला पाहिजे

इथपासून बरेच पुढे आलो

किती किती उसवलोय, आता सावरायला पाहिजे

लै झालाय पसारा

आवरायला पाहिजे


- महेश
निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

म्हटले तर

म्हटले तर ट्रेन गती पकडणार असते

आपणही धावत राहणार असतो

म्हटले तर आपण एका जागी

स्थिर बसलेले असतो

म्हटले तर क्षणाक्षणाला खिडकीतून

बदलणार असते चित्रचौकट

म्हटले तर आपल्याभोवती तीच पृथ्वी

तेच आकाश कायम राहणार असते

म्हटले तर आपण सर्वांबरोबर प्रवास करणार असतो

एकत्र गप्पाही मारणार असतो

म्हटलो तर आपण एकटेच चालणार असतो

स्वत:शी बोलत स्वत:चाच हात धरून

म्हटले तर काही काळानंतर आपण

आरक्षित केलेल्या जागेवरचा हक्क सोडणार असतो

म्हटले तर ट्रेन थांबणार नाही असे मानून

आपण फिरकूही देणार नसतो आपल्या जागेजवळ कुणाला

म्हटले तर झाडे माणसे घरे गाव गुरे सगळ्या गोष्टी

आपण मागे टाकत जाणार असतो

म्हटले तर आपण यांना सोडून कुठेही जाणार नसतो

किंवा बरोबरच घेऊन चालणार असतो

म्हटले तर आपल्याला चाकांच्या खडखडाटाचा

त्रास होणार असतो खूप

म्हटले तर आपल्याला त्यातून

आपले गाणे ऐकू येणार असते

म्हटले तर आता आपण उतरणार असतो

कुठल्यातरी स्टेशनावर

म्हटले तर आपल्या पायाखाली

नवे रूळ येणार असतात

म्हटले तर हे सगळे आपल्याला लांबवता येणार असते

म्हटले तर थांबवताही

- महेश
निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

संध्याकाळी

हळूच

हलल्या

पक्ष्यांच्या ओळी

पाणी

कसले

उतरले डोळी

कडू

लागते

देहाची गोळी

बदके

काळी

संध्याकाळी

- महेश
निद्रानाशाची रोजनिशी / ड्राफ्ट १

हितोपदेश

( रेखाटन: महेश )

उलट्या पायाचा असेल कदाचित

सुटाबुटातला जंटलमन

असतील फळांच्या दुकानात हातबॉंब्स
अन टेनिस रॅकेटमध्ये मशिनगन

म्हणून गुप्तचरयंत्रणा स्वत:ची

स्वतंत्रपणे डोळे दोन

भिरभिरले पाहिजेत म्हणतोय

तीनशे साठ अंशाचा कोन

हालचालींकडे बारीक लक्ष

ठेवून चोवीस तास सबर

मग सगळ्या बेवारस वस्तूंची तुम्ही

ठेवालच म्हणा खबर

घराबाहेर पडलेलं

प्रत्येक पाऊल अगदी जपून

भू-सुरूंगांच्या भितीने अलगद

नसता जाल बर फुकाचे खपून

खिडक्या दारे ठेवालच बंद

ठेवा प्रवेशबंद वारा
की करता तुमची बॉर्डर सिल 

ठेवता घराभोवती खडा पहारा?

- महेश

निद्रानाशाची रोजनिशी/ ड्राफ्ट १

बेडापार...

फताड्या पायाचा दिवस

करतोय विचार सारासार

रात्र बसलीय कुढत

आरसपानी आरपार

झाड झाड चाल्लय वाळून

जलवाहिन्या निपचित

साल साल खंगलीय किती         

रसवाहिन्या गपगार

गवताची कापणी झालीय

उरापर्यंत गळ्यापर्यंत

अंधार पोहोचलाय खोलवर

मूलाधार चक्रापार

ओढला पाहीजे आपला गाडा

जोमानं आता जोरशोर

अंगचोर बैल पडलाय सैल

झालाय फार कामचोर

थांबून कसे चालेल आता

सोडले पाहिजे घरदार

व्हायला पाहिजे हा ओढा

ती नदी तो समुद्र पार

पार व्हायलाच पाहिजे ते मैदान

तो डोंगर ते पठार

- महेश

निद्रानाशाची रोजनिशी/ ड्राफ्ट १

जीवघेणा जीवलग

मी आभाळ पसरलेले असते

मुठीत गच्च धरलेल्या जीवावर

अन दिवस मोजलेला असतो

अस्वस्थ पापणीच्या टोकावर

मी त्याचा स्पर्श झालेल्या जागा खोडून

गोंदून घेतलेले असतात नवे शहारे

आणि त्याचा चेहरा विसरण्यासाठी

पाहिलेले असतात हजारो चेहरे

तरीही त्याचे डोळे मी पहात असतो सर्वत्र

आणि मला उमजू लागलेले असतात

अंधारातील आवेग, दिसू लागलेले असतात

सलगीच्या प्रयत्नातील आंधळे मोर

मला जाणीव असतेच

आपल्या चालीतील तोकडया वेगाची

आणि माहितीही असते लख्ख

उजेडाच्या सहस्त्रनाम स्तोत्राची निरूपयोगिता

हरवून जाण्याची सुप्तेच्छा जादू दाखवतेच

अंदाज असतोच, जाणार आहे मी

त्याच्याच प्रभावक्षेत्रात

मी कुठेही जायचे ठरवले तरीही.

त्याच्या झडपेची कल्पनाही आलेली असते मला

तरीही चालू माझी दूर धावण्यासाठी लगबग

रात्रीच्या वाटेवर दबा धरून कायम

बसलेला असतोच जीवघेणा जीवलग

- महेश

निद्रानाशाची रोजनिशी/ ड्राफ्ट १